Jak dowiedział się serwis Breaking Defense, spółka Sierra Nevada Corporation nie zgłosiła samolotu Freedom do konkursu UJTS, mającego wyłonić nowy samolot szkolno-treningowy dla pilotów pokładowych US Navy. Oznacza to, że na polu walki pozostał już tylko jeden konkurent: włosko-amerykańskie konsorcjum Leonardo plus Textron, oferujące zmodyfikowaną wersję znanego i w naszym kraju M-346 Mastera, oznaczoną Beechcraft M-346N.
W gruncie rzeczy trudno mówić o zaskoczeniu. SNC opracowała Freedoma wespół z tureckim koncernem TUSAŞ, ale jej głównymi partnerami w tej rywalizacji byli Northrop Grumman i General Atomics. Ta druga spółka wycofała się już wcześniej. Natomiast Northrop Grumman ogłosił wycofanie się z partnerstwa z SNC we wrześniu. Termin składania ofert w konkursie marynarki wojennej upłynął 30 października.
Textron potwierdził, że M-346N został należycie zgłoszony, i podkreśla, że maszyna stanowi rdzeń systemu szkolenia gotowego do użycia już teraz. Koncern chętnie podkreśla również, że Beechcraft to ikona amerykańskiego lotnictwa. Beechcraft – niegdyś niezależna wytwórnia tak słynnych samolotów jak Bonanza, Mentor czy Twin Beech – obecnie jest marką Textrona.
Jeśli do konkursu nie przystąpi nikt inny (a na to się nie zanosi), młodszy brat Bielika zostanie nowym samolotem szkolnym amerykańskiej marynarki wojennej. Gwoli sprawiedliwości trzeba odnotować, że zgłoszenie zadeklarowali nasi starzy znajomi: Stavatti Aerospace. To ci, którzy blisko dekadę temu, grozili wystawieniem dwóch propozycji w konkursie T-X, zakończonym ostatecznie zwycięstwem samolotu znanego dziś jako T-7A Red Hawk. Pomysły to oni mają piękne, gorzej z realizacją.
Today, October 30, Stavatti Aerospace proudly submitted our response to the U.S. Navy Undergraduate Jet Training System RFP, introducing the SM-31A Stiletto two-seat advanced supersonic trainer as our UJTS solution.#Stavatti #UJTS https://t.co/bSUELXgezw
— Stavatti Aerospace (@StavattiAero) October 31, 2026
Wróćmy do poważnych przedsiębiorstw. Jako pierwszy wycofał się w kwietniu Lockheed Martin z KF-50N – wersją rozwojową samolotu T-50 Golden Eagle, proponowaną wespół z Korea Aerospace Industries. W lipcu ręcznik rzucił Boeing. Problem obu maszyn dotyczyć ma przede wszystkim silnika General Electric F404-GE-103, który wymagałby dodatkowych modyfikacji. O co dokładnie chodzi, nie wiadomo. F404 to sprawdzona konstrukcja, używana z powodzeniem w środowisku morskim na „klasycznych” Hornetach (to znaczy F/A-18A–D).
W M-346 stosowana jest para silników Honeywell/ITEC F124-GA-200, natomiast Freedom jest napędzany (również dwoma) silnikami Williams FJ44-4M. Spekulowaliśmy więc, że problem dotyczyć mógł zakładanej niezawodności i wyższego poziomu bezpieczeństwa nad morzem zapewnianego przez dwa silniki? SNC najpewniej skapitulowała z innego powodu – utraty kluczowych partnerów w konsorcjum. Ale dlaczego ci partnerzy rzucili ręcznik? Tego nie wiemy.
Jeśli kiedykolwiek się zastanawialiście, czy nas wspierać czy nie – teraz nadszedł moment na decyzję.
Od blisko dwóch lat utrzymujemy się głównie z Waszej hojności i zrezygnowaliśmy z reklam Google. Od kilku miesięcy nasze dochody nie zbliżają się do założonego progu i nasza „poduszka”, z której finansujemy wszystko poza podstawowymi kosztami utrzymania serwera i domeny, się kurczy.
W tym roku byliśmy w Berlinie na ILA i w Kielcach na MSPO. Na przyszły rok też mamy ambitne plany. Tymczasem koszty utrzymania serwisu idą w górę. Zależy nam aby Konflikty dalej były wolne od reklam Google, dlatego prosimy Was o wsparcie.
Jeśli chcecie dorzucić swoją cegiełkę, możecie zrobić to przez Patronite.pl lub Buycoffee.to.
Zwycięzca ma być znany latem przyszłego roku (to już drugie przesunięcie tej daty). Brak konkurencji (sorry, Stavatti…) może jednak wymusić rozpisanie przetargu od nowa. Gra toczy się o zamówienie na 216 samolotów. Od dawna głównym źródłem kontrowersji jest to, iż nowy samolot nie będzie zdolny nawet do wykonywania manewrów touch-and-go na pokładach lotniczych, nie wspominając już o faktycznym stacjonowaniu na lotniskowcach.
Lądowanie na lotniskowcu, nawet jeśli mówimy tylko o muśnięciu pokładu kołami, to brutalny proceder, wymagający specjalnie wzmocnionego podwozia i struktury płatowca (chociaż można by przynajmniej uniknąć instalacji haka hamującego). Trzeba też chronić elektronikę przed skutkami gruchnięcia o podłoże. Pilot musi bowiem wcelować w konkretny punkt na pokładzie. Różnicę między marynarką wojenną a siłami powietrznymi doskonale obrazuje poniższy słynny filmik.
Starty i lądowania z pokładu okrętu są podstawowymi czynnikami odróżniającymi szkolenie pilotów lotnictwa pokładowego od pozostałych. A same lądowania na lotniskowcu są uważane za najtrudniejszy element pilotażu w lotnictwie jako takim. Według ostatecznych wymogów następca Goshawka nie będzie musiał wykonywać manewrów touch-and-go, ale jedynie mieć wyposażenie pozwalające mu podejść do lądowania i obniżyć wysokość lotu do wysokości decyzji. Kursant będzie wówczas otrzymywał polecenie wave off od oficera nadzorującego lądowania (Landing Signal Officer) i będzie odchodził na drugie okrążenie.
Dzięki zmianie wymogów producenci nie muszą się martwić o wprowadzanie zmian w konstrukcji swoich samolotów. Ale to najwyraźniej nie wystarczyło. Komentując wycofanie się z konkursu, przedstawiciel Boeinga oświadczył, że spełnienie wymagań US Navy w stosunku do UJTS oznaczałoby długi cykl rozwoju i utrudniłoby spółce szybkie osiągnięcie wstępnej gotowości operacyjnej Red Hawka w US Air Force.
W związku z postępem, jaki dokonał się w systemach wspomagania lądowania instalowanych w nowych samolotach pokładowych, jak również dzięki jeszcze wierniejszemu odwzorowaniu lądowania na lotniskowcu w symulatorach, marynarce wojennej wystarczy, że szkolący się na nowych samolotach będą jedynie ćwiczyli podchodzenie do lądowania. Dotyczyć to będzie zarówno lotniskowców, jak i symulowanych pokładów na lądzie (Field Carrier Landing Practice). Nawet tutaj manewr touch-and-go byłby bowiem niewykonalny z powodów, które obrazuje załączony wyżej film. Samolot po prostu nie wytrzymałby przyziemienia po marynarsku.

Para samolotów T-45C Goshawk na pokładzie USS George H.W. Bush (CVN 77).
(US Navy / Mass Communication Specialist 3rd Class Erin Watson)
W F-35C system wspomagania lądowania jest oznaczony JPALS (Joint Precision Approach and Landing System). Bazuje on na systemie nawigacji satelitarnej GPS i łączy z dużą dokładnością systemy nawigacyjne samolotu z systemami kierowania ruchem lotniczym na okręcie lotniczym. W ten sposób umożliwia przeprowadzenie bezpiecznego lądowania w każdych warunkach atmosferycznych z centymetrową precyzją. JPALS jest wykorzystywany również do całkowicie automatycznego lądowania bezzałogowych samolotów MQ-25.
Myśliwce wielozadaniowe F/A-18E/F Super Hornet i samoloty walki elektronicznej EA-18G Growler nie są kompatybilne z tym systemem, ale dysponują trybem Precision Landing Mode. Nie jest to system automatycznego lądowania, ale oprogramowanie dające pilotowi większą kontrolę nad samolotem przy jednoczesnym zmniejszeniu obciążeniu pracą dla pilota.
Pilot lądujący w którejś wersji F/A-18 w ostatnich sekundach wykonuje około 300 minimalnych ruchów drążkiem i przepustnicą. PLM pozwala zredukować liczbę ruchów o rząd wielkości. Przykładowo wychylenie klap przez pilota nie powoduje opadnięcia nosa, bo komputer utrzymuje kąt natarcia samolotu na stałym poziomie.
Zmiana w dużej części już się dokonała. W ubiegłym roku program szkolenia zmieniono w taki sposób, że kursant pomyślnie zaliczający szkolenie najpierw otrzymuje uprawnienia pilota (i charakterystyczne złote skrzydełka), a dopiero później wykonuje pierwsze lądowanie na lotniskowcu. W trakcie szkolenia podstawowego ląduje jedynie na lądzie w ramach Field Carrier Landing Practice, a na okręcie wykonuje tylko touch-and-go.
Nowa filozofia oznacza, że świeżo upieczony pilot pokładowy zagości na pokładzie lotniskowca dopiero po przydzieleniu do eskadry uzupełnieniowej (Fleet Replacement Squadron), odpowiedzialnej za przeszkolenie operacyjne personelu pod kątem służby na danym typie samolotu. Na razie dotyczy to pilotów F/A-18, F-35 i EA-18G, ale nie pilotów E-2. Ostatni kurs kwalifikacyjny dla pilotów samolotów bojowych na rzeczywistym lotniskowcu odbył się w marcu 2025 roku.