US Air Force i agencja DARPA zrobiły kolejny krok w programie VENOM (Viper Experimentation and Next-generation Operations Model) i zaimplementowały wykorzystujący sztuczną inteligencję system lotu autonomicznego w seryjnych myśliwcach F-16 Fighting Falcon. Co więcej, takie samoloty wykonują już regularne loty, co oznacza przejście od projektu czysto badawczego do rozwiązania możliwego do zastosowania w służbie liniowej.
Realizowany od kilku lat program VENOM jest powiązany z programem Air Combat Evolution. Celem obu jest zwiększenie zaufania pilotów do sztucznej inteligencji i traktowanie bezzałogowych lojalnych skrzydłowych jak rzeczywistych partnerów, a nie narzędzia, którym trzeba ręcznie sterować. Środkiem jest nauczenie sztucznej inteligencji współpracy z człowiekiem przy toczeniu zespołowej walki powietrznej.
Ponadto program ma umożliwić przeskalowanie użycia sztucznej inteligencji od pojedynczych walk manewrowych do kompleksowych scenariuszy z udziałem wielu samolotów na poziomie operacyjnym. DARPA przewiduje, że ostatecznie uda się opracować tak zaawansowane algorytmy, iż walkę powietrzną będzie mógł prowadzić samodzielnie komputer, a człowiek będzie mógł się skoncentrować na bardziej skomplikowanym i wymagającym bardziej abstrakcyjnego myślenia zarządzaniu większym polem bitwy.
F-16C z 40. Eskadry Doświadczalnej zmodyfikowany do wykonywania lotów autonomicznych
(US Air Force / Samuel King Jr.)
Do tej pory program realizowano na samolocie eksperymentalnym X-62. Do 2021 roku nosił on oznaczenie NF-16D VISTA (Variable In‑flight Simulator Aircraft). Jest to głęboko zmodernizowany myśliwiec, którego przeznaczeniem było odwzorowywanie w powietrzu charakterystyk pilotowanych samolotów innych typów, nawet tak odmiennych od F-16 jak C-17 Globemaster III. Zdolność ta służyła między innymi do szkolenia pilotów doświadczalnych, ale i badań naukowych.
Utrzymanie Konfliktów jako serwisu wolnego od reklam Google to dla nas priorytet. Dzięki Waszemu wsparciu z Patronite i BuyCoffee udało się to do tej pory i chcielibyśmy, aby tak zostało.
Żeby działać bez reklam Google, potrzebujemy 2000 złotych miesięcznie. To próg, który pozwala nam skupić się na pracy. Jeśli chcecie dorzucić swoją cegiełkę, możecie zrobić to przez Patronite.pl lub Buycoffee.to.
Nie spodziewamy się, że każdy będzie nas wspierał finansowo. Ale jeśli zdecydujecie się pomóc, zadbamy o to, by każda złotówka realnie pracowała na rozwój serwisu.
Nasze comiesięczne raporty finansowe możecie przeczytać tutaj.
Na potrzeby programu VENOM X-62 został wyposażony w zmodernizowany system sterowania pozwalający na błyskawiczne wgrywanie nowego oprogramowania sterującego wykorzystywanego w próbach algorytmów sztucznej inteligencji.
Loty z zaimplementowaną sztuczną inteligencją rozpoczęły się 9 grudnia 2022 roku. Wykorzystanie X-62 pozwoliło siłom powietrznym na szybkie testowanie nowych rozwiązań z dziedziny sztucznej inteligencji bez względu na dostawcę oprogramowania.
X-62.
(US Air Force / Kyle Brasier)
Co więcej, bazując na osiągniętych rezultatach, istnieje możliwość niemal natychmiastowego wprowadzenia zmian w algorytmach i wykonania ponownego lotu w ciągu kilku godzin. Oprogramowanie testowane na X-62 zostało dopracowane na tyle, że można je było zaimplementować na seryjnych F-16. Obecnie nazwa VENOM odnosi się nie tylko do programu badawczego, ale również samego wyposażenia (VENOM autonomy kit) pozwalającego zamienić klasycznego F-16 w maszynę pilotowaną przez sztuczną inteligencję.
Wyposażenie VENOM zainstalowano na co najmniej czterech seryjnych F-16. Trzy z nich zostały dostarczone siłom powietrznym w 2024, a jeden – w 2025 roku. Wszystkie służą w 96. Skrzydle Doświadczalnym w bazie Eglin. System jest zintegrowany z systemem misyjnym samolotu, a także jego układem sterowania. Jednocześnie dotychczasowe oprogramowanie samolotu nie zostało zmienione, co pozwala na włączenie lub wyłączenie systemu lotu autonomicznego jednym wciśnięciem przełącznika przez pilota.
Jedną z nielicznych fizycznych zmian wprowadzonych w myśliwcu jest dodanie automatycznej przepustnicy (auto-throttle) pozwalającej sztucznej inteligencji na sterowanie ciągiem. Według agencji DARPA takie rozwiązanie tworzy bezpieczne i niezawodne środowisko do dalszych eksperymentów ze sztuczną inteligencją, zachowując człowieka w pętli decyzyjnej.
Start F-16C zmodyfikowanego w ramach programu VENOM z bazy Eglin.
(US Air Force / Samuel King Jr.)
Wykorzystanie kilku samolotów seryjnych pozwoli na skokowe zwiększenie liczby i stopnia zaawansowania eksperymentów w porównaniu do sytuacji, gdy dostępny był tylko jeden samolot eksperymentalny. Cztery wspomniane maszyny dostarczone do 96. Skrzydła rozpoczęły loty w czerwcu tego roku. Ich celem było sprawdzenie poprawności funkcjonowania dołożonych elementów. Teraz, w lipcu, odbył się pierwszy lot seryjnego F-16, w trakcie którego sztuczna inteligencja przejęła pełną kontrolę nad samolotem podczas wykonywania manewrów w powietrzu.
Nie wiadomo jeszcze, jakie dokładnie oprogramowanie odpowiada za autonomiczne pilotowanie F-16. Najprawdopodobniej jest to system Hivemind opracowany przez Shield AI, bo właśnie to oprogramowanie wykorzystano między innymi w symulowanych walkach powietrznych autonomicznego F-16 zorganizowanych w latach 2022–2023. Wiele szczegółów tych testów, zwłaszcza wyników walk, pozostaje niejawnych. DARPA poinformowała, że w ciągu dziesięciu miesięcy wykonano 21 lotów.
Większą ilością informacji podzielił się w 2024 roku jeden z założycieli Shield AI, Brandon Tseng. Powiedział on, że sztuczna inteligencja potrafiła improwizować oraz samodzielnie wypracować nową taktykę. Po części odnosił się przy tym nie do testów z wykorzystaniem realnych samolotów, ale do wcześniejszych symulowanych walk powietrznych toczonych w symulatorach, w trakcie których sztuczna inteligencja często stosowała taktykę strzelania do przeciwnika działkiem w ataku czołowym. Jest to taktyka niestosowana przez żywych pilotów, ponieważ niesie zbyt duże ryzyko zniszczenia własnego samolotu w chmurze odłamków lub zderzeniu.
Program VENOM ma na celu zwiększenie zaufania pilotów do sztucznej inteligencji i traktowanie bezzałogowych lojalnych skrzydłowych jak rzeczywistych partnerów.
(USAF / Tech. Sgt. Thomas Barley)
Najnowsze osiągnięcia programu VENOM będą stanowiły podstawę dla nadchodzącego programu Artificial Intelligence Reinforcements (AIR), w ramach którego amerykańskie siły powietrzne przetestują wielu agentów sztucznej inteligencji w skomplikowanych scenariuszach obejmujących całe formacje samolotów. Ostatecznym celem jest udoskonalenie autonomicznych systemów bezzałogowych do takiego poziomu, by możliwe było wysyłanie całych rojów dronów bojowych w towarzystwie człowieka pełniącego funkcję dowódcy misji.
W związku z osiągnięciem przez sztuczną inteligencję poziomu umożliwiającego jej implementację na seryjnych samolotach bojowych, czego dowodem są ostatnie loty na F-16, firmy zbrojeniowe muszą przygotować się na przyspieszenie procesów zakupowych systemów bezzałogowych w amerykańskich siłach zbrojnych.
