Hawker Hunter noszący rejestrację N345AX rozbił się wczoraj u wybrzeży Kalifornii. Pilot zdołał się katapultować i został podjęty z wody przez śmigłowiec MH-60. Światek lotniczy doznał jednak niepowetowanej straty, gdyż zniszczona maszyna nosiła w sobie piękną i bogatą historię. Przed laty, pod rejestracją G-PSST i z pięknym kolorowym malowaniem, była gwiazdą brytyjskich pokazów lotniczych i nosiła nazwę własną Miss Demeanour.

Historię płatowca opowiadamy za serwisem Thunder and Lightnings. Samolot opuścił fabrykę w 1956 roku jako Hunter F.4 numer XF947 i został przydzielony do 3. Eskadry Myśliwskiej, stacjonującej w RAF Geilenkirchen w Niemczech, w ramach NATO-wskiej armii lotniczej. Nie zagrzała tam długo miejsca. Po krótkim okresie służby w 229. Jednostce Przeszkolenia Operacyjnego w RAF Chivenor została przekazana lotnictwu marynarki wojennej, gdzie (pod numerem A2568) była wykorzystywana do szkolenia techników w bazie HMS Condor w szkockim Arbroath.

W 1971 roku A2568 został odkupiony przez przedsiębiorstwo Hawker w celu modyfikacji do wersji F.58A dla szwajcarskich sił powietrznych, gdzie wszedł do służby pod numerem J-4104 w lutym 1972 roku. Służył głównie do holowania celów latających – aż do wycofania w 1996 roku.

Dawny XF947 wrócił do Wielkiej Brytanii, gdzie ostatecznie stał się własnością Jonathana Whaleya, który zarejestrował maszynę jako G-PSST (Personal Super Sonic Transport). Nowym domem maszyny stało się lotnisko Bournemouth.

Miss Demeanour na pokazach RIAT 2011.
(Łukasz Golowanow, Konflikty.pl)

G-PSST przeszedł kompleksowy remont prowadzony przez spółkę Jet Heritage, zakończony w 1998 roku. To właśnie wtedy, na życzenie Whaleya, maszynę ozdobiono barwami, w których zasłynęła wśród miłośników lotnictwa. Także Whaley wybrał dla niej imię Miss Demeanour (misdemeanour to po angielsku wykroczenie, drobny występek). W tej postaci dawała regularne występy na pokazach lotniczych aż do 2015 roku.

Jeśli kiedykolwiek się zastanawialiście, czy nas wspierać czy nie – teraz nadszedł moment na decyzję.

Od blisko dwóch lat utrzymujemy się głównie z Waszej hojności i zrezygnowaliśmy z reklam Google. Od kilku miesięcy nasze dochody nie zbliżają się do założonego progu i nasza „poduszka”, z której finansujemy wszystko poza podstawowymi kosztami utrzymania serwera i domeny, się kurczy.

W tym roku byliśmy w Berlinie na ILA i w Kielcach na MSPO. Na przyszły rok też mamy ambitne plany. Tymczasem koszty utrzymania serwisu idą w górę. Zależy nam aby Konflikty dalej były wolne od reklam Google, dlatego prosimy Was o wsparcie.

Jeśli chcecie dorzucić swoją cegiełkę, możecie zrobić to przez Patronite.pl lub Buycoffee.to.

LISTOPAD BEZ REKLAM GOOGLE 71%

Ale już w 2014 roku Whaley ogłosił zamiar sprzedaży Miss Demeanour. Resurs jej silnika był na wyczerpaniu, właścicielowi coraz trudniej było finansować jej utrzymanie i obsługę. Ostatnim gwoździem do trumny stała się tragedia podczas pokazów lotniczych w Shorehamie. 22 sierpnia 2015 roku w katastrofie Huntera T.7 G-BXFI zginęło 11 osób. Pilot nie podciągnął samolotu po wykonaniu pętli, która była pierwszym manewrem w jego pokazie.

Po wypadku Huntera brytyjska Agencja Lotnictwa Cywilnego ograniczyła udział zabytkowych odrzutowców na pokazach jedynie do przelotów, zakazując im wykonywania akrobacji. Wprowadzone później obostrzenia jeszcze bardziej wywindowały koszt prezentowania w locie zabytkowych samolotów.

Nie udało się znaleźć nabywcy w Europie. W 2017 roku samolot wyrejestrowano, sprzedano kanadyjskiej spółce Lortie Aviation i przetransportowano do Kraju Klonowego Liścia. W maju 2019 roku dawna Miss Demeanour miała już nową rejestrację N345AX i malowanie w dwóch odcieniach szarości.

Lortie posiada niewielką flotę Hunterów – poszwajcarskich, ale planowała zakup także libańskich – które są wykorzystywane w roli agresorów wspomagających szkolenie pilotów samolotów bojowych, zarówno kanadyjskich, jak i amerykańskich. N345AX był jedną z maszyn, które Lortie udostępniała spółce Airborne Tactical Advantage Company (ATAC).

W swoim ostatnim locie dawna Miss Demeanour używała znaku wywoławczego ATAC34. Przyczyny wypadku ustali kompetentna komisja, ale pilot meldował o utracie ciągu silnika.

To niestety nie pierwszy wypadek Huntera latającego pod egidą ATAC zakończony utratą płatowca. 18 maja 2012 roku opodal Point Mugu w Kalifornii rozbił się Hunter F.58 o rejestracji N329AX – pilot zginął. Śmiercią pilota zakończył się także wypadek N332AX w tej samej okolicy w październiku 2014 roku. W grudniu 2018 roku N323AX rozbił się na Hawajach w następstwie utraty ciągu silnika; tu na szczęście pilot zdołał się katapultować.

Do ostatniej (przed wczorajszą) utraty ATAC-owskiego Huntera doszło w paź­dzier­niku ubiegłego roku, gdy N335AX rozbił się w tej samej okolicy (choć nieco dalej na północ) również z powodu usterki silnika skutkującej utratą ciągu. Pilota uratowano. Sama Lortie straciła swojego pierwszego Huntera (C-GZIC) opodal Hyères w południowej Francji w kwietniu 2007 roku.

Stare samoloty bojowe – takie jak Huntery, Mirage’e F1 czy A-4 Skyhawki – wycofywane z sił zbrojnych jak świat długi i szeroki zaczęły zyskiwać nowe życie około dziesięciu lat temu, głównie dzięki przestawianiu się amerykańskiego lotnictwa (zarówno USAF-u, jak i lotnictwa marynarki wojennej) na szkolenie pilotów bojowych z udziałem przedsiębiorstw prywatnych. Dzięki temu piloci sił powietrz­nych mogą skoncentrować się na podnoszeniu własnych umiejętności, a nie na odgrywaniu celów dla kolegów.

Koncepcja ta zyskała popularność również w Kanadzie, gdzie oprócz szkolenia w zakresie walki powietrznej Lortie świadczy również usługi jako agresorzy atakujący kanadyjskie okręty i szkolący ich załogi w zakresie obrony przeciwlotniczej oraz jako samoloty współpracujące z nowo szkolonymi wysuniętymi nawigatorami naprowadzania.

Samoloty takie wymagają jednak modernizacji. Z reguły bowiem nie dysponują wyposażeniem, bez którego nie da się symulować współczesnego pola walki: odbiornikami nawigacji satelitarnej, odbiornikami TACAN ani możliwością przenoszenia szkolnych zasobników walki elektronicznej czy ćwiczebnych pocisków powietrze–powietrze. Zaletą jest za to prostota obsługi i wciąż dobra dostępność części zamiennych.

Kurush Pawar, Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic