Brytyjskie ministerstwo obrony poinformowało o zakończeniu dostaw 48 wielozadaniowych samolotów bojowych F-35B Lightning II (w Wielkiej Brytanii nazywanych po prostu Lightning). Defence Equipment & Support – urząd odpowiedzialny za zakupy uzbrojenia – odebrał ostatni egzemplarz 27 marca. Przyszłość F-35 w brytyjskich siłach zbrojnych jest niepewna. Z jednej strony Brytyjczycy cały czas stoją na stanowisku, że zamówią deklarowane wiele lat temu 138 samolotów, ale z drugiej strony nie widać nawet przybliżonego terminu podpisania kontraktu na dostawy kolejnych maszyn.
Dostawę zrealizowano z opóźnieniem. Według planów z 2016 roku wszystkie 48 maszyn miało być dostarczonych do końca 2024 roku. W lipcu zeszłego roku ogłoszono, że dostawy mają się zakończyć w kwietniu 2026 roku. Jak widać, termin udało się skrócić o kilka dni i dostarczyć samolot w ostatnich dniach marca. Opóźnienie dostaw spowodowane jest z jednej strony decyzjami kolejnych rządów, które szukały doraźnych oszczędności, opóźniając część dostaw, a z drugiej strony – problemami producenta z dopracowaniem samolotów w konfiguracji Technology Refresh 3.
W związku z tą ostatnią kwestią najnowsze egzemplarze są dostarczane w konfiguracji ograniczającej wykorzystanie samolotów do zadań szkoleniowych. Pierwsze w pełni sprawne samoloty w konfiguracji TR-3 mają zacząć schodzić z linii produkcyjnej w tym roku, ale kiedy dokładnie – nie wiadomo.
Brytyjski F-35B z 617. Eskadry „Dambusters”.
(AS1 Amber Mayall RAF / UK MOD © Crown copyright 2024)
Pozostanie jeszcze kwestia doprowadzenia do tej samej konfiguracji maszyn będących już w linii, a także ich integracji z brytyjskim uzbrojeniem. Brytyjczycy prowadzą prace nad integracją myśliwca z pociskami SPEAR 3 i Meteor, ale notują one opóźnienie częściowo z winy samych Brytyjczyków, ale głównie za sprawą Amerykanów, którzy na różne sposoby starają się opóźniać integrację F-35 z uzbrojeniem konkurencyjnym wobec amerykańskiego.
Wielka Brytania jest najważniejszym po Stanach Zjednoczonych uczestnikiem programu F-35. Około 15% wartości każdego samolotu jest wytwarzane w tym kraju. W 2012 roku rząd brytyjski zapowiedział pozyskanie 138 F-35, jednakże nigdy do końca nie sprecyzowano, ile z nich będzie jednocześnie w linii. Może się okazać, że w przyszłości starsze egzemplarze będą zastępowane nowszymi, ale w linii zawsze będzie mniej maszyn niż 138. Już w tej chwili Wielka Brytania pozostaje w tyle za Norwegią i Włochami, jeśli chodzi o realne zamówienia, a po podpisaniu niedługo kolejnych umów, wyprzedzą ich także Belgowie, Holendrzy, a nawet Duńczycy.
Odkąd rozpoczęliśmy finansowanie Konfliktów przez Patronite i Buycoffee, serwis pozostał dzięki Waszej hojności wolny od reklam Google. Aby utrzymać ten stan rzeczy, potrzebujemy 2000 złotych miesięcznie.
Możecie nas wspierać przez Patronite.pl i przez Buycoffee.to.
Rozumiemy, że nie każdy może sobie pozwolić na to, by nas sponsorować, ale jeśli wspomożecie nas finansowo, obiecujemy, że Wasze pieniądze się nie zmarnują. Nasze comiesięczne podsumowania sytuacji finansowej możecie przeczytać tutaj.
Chociaż w początkowych latach zaangażowania w program F-35 omawiano warianty kompozycji floty obejmujące mieszankę F-35A i F-35B w różnych proporcjach, ostatecznie zdecydowano się kupować wyłącznie F-35B tak, aby cała flota była zdolna do operowania z dwóch brytyjskich lotniskowców. Trzeba bowiem wspomnieć, że brytyjskie F-35 są używane wspólnie przez Royal Air Force i Royal Navy, które mogą dla swoich potrzeb pobierać samoloty ze wspólnej puli. Właśnie w trakcie operowania z lotniskowca HMS Queen Elizabeth doszło do jedynego jak do tej pory wypadku brytyjskiego F-35B. Samolot w czasie startu spadł z okrętu do Morza Śródziemnego.
Brytyjski Lightning z Queen Elizabeth uzbrojony w pociski powietrze–powietrze krótkiego zasięgu ASRAAM tankujący nad północnym Irakiem. W tle widoczne jezioro Al-Kadisijja.
(Cpl Lee 'Matty’ Matthews, UK MOD © Crown copyright 2021)
Zmiana zaszła w czerwcu 2025 roku, gdy Wielka Brytania postanowiła dołączyć do programu NATO Nuclear Sharing i w związku z tym zamówić tuzin F-35A. Tylko ten wariant jest przystosowany do przenoszenia broni jądrowej – amerykańskich bomb B61-12. Owe 12 maszyn nie zwiększy ogólnej liczby brytyjskich samolotów. Nadal ma ona wynosić 138. Po prostu zostanie dostarczonych o 12 mniej F-35B.
F-35A mają być zamówione już w ramach najbliższego kontraktu. Pierwotnie miał on dotyczyć 27 F-35B, ale według obecnych planów będzie obejmował 15 F-35B i 12 F-35A. Chociaż formalna umowa wciąż nie została podpisana, Brytyjczycy zakładają, że dostawy maszyn z drugiego zamówienia zakończą się w 2033 roku. Będą wtedy dysponować flotą 74 samolotów.
Brytyjskie F-35 osiągnęły wstępną gotowość operacyjną w 2021 roku, ale już wcześniej wykonywały loty bojowe na Bliskim Wschodzie, operując z Cypru. W trakcie tych lotów wykonywały misje rozpoznawcze i uderzeniowe. 3 marca tego roku ministerstwo obrony poinformowało o pierwszym zwycięstwie powietrznym Lightninga. Szczegóły takie jak rodzaj uzbrojenia nie zostały ujawnione. W każdym razie chodzi o zestrzelenie nad Jordanią irańskich dronów. Dokonał tego jeden lub kilka F-35B z 617. Eskadry „Dambusters” stacjonującej czasowo na Cyprze w bazie RAF Akrotiri.
Para F-35B na Cyprze, marzec 2026 roku.
(AS1 Joshua Whiting / UK MOD © Crown copyright 2026)
Lightningi wykonują zadania mimo ogólnie niskiego poziomu gotowości operacyjnej. Ze względu na klauzule tajności szczegółowe dane są niedostępne, ale ujawniono, że w 2024 roku średnia gotowość operacyjna brytyjskiej floty F-35 była o mniej więcej połowę niższa od poziomu gotowości zakładanego przez ministerstwo obrony. W 2025 roku poziom gotowości udało się podnieść (chociaż nie do poziomu zakładanego przez ministerstwo) w związku z misją brytyjskiej grupy lotniskowcowej, której samoloty otrzymały priorytet w dostawach części zamiennych i przydziałach mechaników.
Wśród przyczyn niskiej gotowości wymienia się niedostateczną liczbę mechaników, a przez to wolniejsze prowadzenie przeglądów i napraw, brak części zamiennych oraz konieczność częstszych napraw z powodu szybszej niż zakładano korozji samolotów wykorzystywanych w warunkach morskich. Wielka Brytania, podobnie jak pozostali uczestnicy programu F-35, jest uzależniona od globalnego systemu dystrybucji. Z powodu niewystarczającego tempa dostaw części zamiennych cała globalna flota F-35 ma niższy od zakładanego wskaźnik gotowości.
