Świątynia Yasukuni i muzeum Yūshūkan

Trudno o bardziej kontrowersyjne historycznie obiekty w Japonii niż świątynia Yasukuni i położone obok muzeum Yūshūkan. Zwłaszcza świątynia wyrosła na jeden z głównych symboli japońskiego nacjonalizmu. Historia obu obiektów jest oczywiście złożona, a świątynia, a tym bardziej muzeum, są warte odwiedzenia.

Sintoistyczna świątynia Yasukuni została założona w roku 1869 w celu upamiętnienia poległych za cesarza w niedawno zakończonej wojnie domowej, która doprowadziła do obalenia szogunatu i restauracji władzy cesarskiej. Już wówczas wywołała szok. Po raz pierwszy sintoistyczna świątynia została poświęcona zwykłym ludziom. Był to jasny znak zachodzących wówczas rewolucyjnych zmian społecznych i determinacji cesarza Mutsuhito (pośmiertne imię Meiji), aby modernizować kraj.

Od końca XIX stulecia Yasukuni stała się symbolicznym miejscem spoczynku wszystkich poległych w wojnach toczonych przez Japonię. Jako taka nie budziła wówczas kontrowersji. Do wybuchu drugiej wojny światowej był stałym punktem wizyt wszystkich zagranicznych delegacji wojskowych. Jednak w burzliwych latach 30. zaczynała być coraz mocniej związana z japońskim nacjonalizmem.

Świątynia Yasukuni.
(Paweł Behrendt, konflikty.pl)

W konsekwencji, już po zakończeniu wojny świątynia stała się jednym z centralnych punktów wojen kulturowych toczonych przez japońską lewicę i prawicę. Jednak naprawdę na cenzurowanym Yasukuni znalazła się w październiku 1978 roku, gdy na kilka dni przed wizytą w Tokio przywódcy Chin Deng Xiaopinga główny kapłan Nagayoshi Matsudaira w tajemnicy przeprowadził rytuał wprowadzenia do chramu duchów 14 zbrodniarzy wojennych „klasy A” skazanych przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy dla Dalekiego Wschodu. W tym gronie znaleźli się premier generał Hideki Tōjō, generał Iwane Matsui, dowodzący jednostkami walczącymi w Nankinie, oraz generał Heitarō Kimura, odpowiedzialny za nadzór nad budową tajlandzko-birmańskiej linii kolejowej, gdzie straciło życie 13 tysięcy alianckich jeńców wojennych.

Sprawa wyszła na jaw dopiero rok później, ale od razu stała się jednym z głównych punktów zapalnych w relacjach japońsko-chińskich. W Japonii zaczęto zastanawiać się nad stworzeniem bardziej neutralnego miejsca pamięci. Proponowano sąsiadujący ze świątynią cmentarz Chidorigafuchi albo wybudowanie Grobu Nieznanego Żołnierza. Wszystkie pomysły spaliły na panewce, Yasukuni zbyt mocno wrosła w japońską tożsamość narodową i kulturę militarną. Co roku ochotnicy spośród podchorążych Akademii Obrony Narodowej w Yokosuce maszerują 68 kilometrów z Yokosuki do centrum Tokio. Najpierw oddają hołd poległym na cmentarzu Chidorigafuchi, a następnie udają się do Yasukuni.

毎年行われている防衛大学生の靖国行進。防大生有志が夜を徹して横須賀から九段まで徒歩で行進する。そして参拝をする。我が陸海空三軍の士官候補生たちの気持ちが伝ってきます。偶然居合わせた参拝者たちは拍手で迎えています。 https://t.co/fz7CX5v4lj pic.twitter.com/zBfpuCZqi6

— 西村幸祐 (@kohyu1952) December 11, 2025

Ażeby jeszcze bardziej skomplikować sprawę, w świątyni upamiętnieni, a właściwie czczeni jako bohaterskie duchy, są nie tylko japońscy żołnierze. Wśród 2,5 miliona wymienionych z imienia jest kilka tysięcy kobiet, sanitariuszek i członkiń służb pomocniczych, a także około 50 tysięcy Koreańczyków i Tajwańczyków służący w japońskich siłach zbrojnych.

Muzeum Yūshūkan

Będące częścią kompleksu świątyni muzeum Yūshūkan to pierwszy tego typu obiekt na świecie. Założono je w roku 1882. Początkowo skromna kolekcja rozrosła się do pokaźnych rozmiarów i obejmuje wiele unikatowych eksponatów. Jednym z ciekawszych jest pochodząca z połowy XIX wieku broń kombinowana, będąca połączeniem sztyletu z pistoletem. Dowód burzliwych czasów. Niestety większość ekspozycji objęta jest zakazem fotografowania. Jak się wkrótce przekonamy, nie powinno być to zaskoczeniem.

Poszczególne sale są tematyczne i uporządkowane chronologicznie. Zaczynamy od średniowiecza, by przez okres Edo (1601–1868) przejść do wystaw poświęconych zamętowi połowy XIX wieku, zapoczątkowanego siłowym otwarciem Japonii na świat przez ekspedycję komodora Perry’ego w roku 1853. Dalej jest modernizacja okresu Meiji, pierwsza wojna japońsko-chińska, wojna z Rosją, udział w pierwszej wojnie światowej, ekspansja w Chinach w latach 20. i 30., druga wojna japońsko-chińska, starcia ze Związkiem Radzieckim i wreszcie druga wojna światowa na Pacyfiku. Osobną salę poświęcono służbie wojskowej członków rodziny cesarskiej. Wszystko zilustrowane przejrzystymi mapami, unikatowymi zdjęciami i filmami.

Problem w tym, że wizja historii przedstawiana w Yūshūkan jest bardzo specyficzna i to delikatnie mówiąc. Imperialistyczne mocarstwa wymusiły otwarcie Japonii na świat, co jednak w ostatecznym rozrachunku wyszło krajowi na dobre – restaurowano władze cesarską, a kraj wstąpił na ścieżką modernizacji i rozwoju. Dalej narracja pozostaje spójna, ale cytując pewnego internetowego prześmiewcę, „wyobraźcie sobie, że w XXI wieku ktoś to kupi”. Kolejne wojny z Chinami, Rosją i wreszcie Stanami Zjednoczonymi zostały na Japonii wymuszone. Wina leży całkowicie po stronie państw zaatakowanych przez Japonię, ponieważ nie chciały uznać japońskich interesów i odmówiły polubownego rozwiązania kwestii spornych.

Odkąd rozpoczęliśmy finansowanie Konfliktów przez Patronite i Buycoffee, serwis pozostał dzięki Waszej hojności wolny od reklam Google. Aby utrzymać ten stan rzeczy, potrzebujemy 2000 złotych miesięcznie.

Możecie nas wspierać przez Patronite.pl i przez Buycoffee.to.

Rozumiemy, że nie każdy może sobie pozwolić na to, by nas sponsorować, ale jeśli wspomożecie nas finansowo, obiecujemy, że Wasze pieniądze się nie zmarnują. Nasze comiesięczne podsumowania sytuacji finansowej możecie przeczytać tutaj.

MARZEC BEZ REKLAM GOOGLE 90%

Muzeum promuje wizję historii, w której, cytując premiera Singapuru Lee Kwan Yewa, druga wojna światowa w Azji była „drobnym nieporozumieniem”. W roku 1937 w Nankinie nie wydarzyło się nic godnego uwagi. Fakt, były ofiary cywilne, ale wszystkiemu winni są chińscy żołnierze, którzy po klęsce zrzucali mundury i usiłowali się ukryć wśród ludności, zaś Cesarskie Wojska Lądowe z powodzeniem ich wyłapywały. Żadnych kontrowersji u twórców ekspozycji nie budzi też wystawienie lokomotywy No.31 typu C56 obsługującej w trakcie drugiej wojny światowej kolej birmańską. Sam parowóz ma swoją drogą bardzo interesującą historię. Po wojnie wykorzystywały ją koleje tajlandzkie. W roku 1977 grupa weteranów jednostek kolejowych odkupiła wysłużoną lokomotywę i po odrestaurowaniu podarowała ją świątyni Yasukuni. Warto wspomnieć na marginesie, że w pamięci japońskich weteranów front birmański jest największą obok Nowej Gwinei traumą.