Do rąk Czytelników trafił już drugi tom opowieści o Wittmanie, uważanym za najlepszego pancerniaka II wojny światowej. Pierwszy wzbudził wiele kontrowersji związanych z osobą autora i jego sposobem prezentowania historii Waffen-SS. Czy kontynuacja rozwieje wątpliwości?

Po opisaniu śmierci Elbinga w 1945 roku Tomasz Stężała przenosi Czytelników zarówno w miejscu, jak i w czasie. Tym razem akcja skupia się na trzech młodych porucznikach, służących w Wehrmachcie, Wojsku Polskim i Armii Czerwonej. Jak można się spodziewać, Elbląg także pojawia się na kartach książki.

Mało która postać z okresu II wojny światowej jest tak rozpoznawalna, jak Winston Churchill. Urzędując w bardzo trudnym okresie, zdołał zaskarbić sobie miłość i wdzięczność Brytyjczyków, przy okazji zapewniając wysokie zarobki swoim współpracownikom, opisującym walecznego premiera z cygarem. Jednym z nich był Walther H. Thompson.

Zakładanie min i wykonywanie podkopów przez wieki było najbardziej zaawansowaną, obok obsługi dział, formą walki. Do wykonywania tych niebezpiecznych prac kierowano najlepszych specjalistów w swoim fachu, tworząc na miejscu niezbędne narzędzia i procedury. Mało kto zdaje sobie sprawę, że tego typu działania podejmowano także podczas I wojny światowej, kiedy cała linia frontu zmieniła się w twierdzę wielokilometrowej długości.

Temat Polaków służących w wojsku niemieckim został niedawno przypomniany Czytelnikom za sprawą książki „Polacy w Wehrmachcie”. „Polacy z Wehrmachtu” to książka mówiąca o tych samych ludziach, lecz w inny sposób. Kutzner i Rutkiewicz postawili przed sobą dość ważne pytanie. Kim byli żołnierze, którzy wcieleni do Wehrmachtu, narażali się na kule z obydwu stron frontu, by znaleźć się w szeregach Wojska Polskiego?

Okres PRL jest jednym z tematów najbardziej eksploatowanych przez polskich historyków. Archiwalia są w większości w kraju, literatura jest już bardzo bogata, żyje także wielu świadków. Wydawałoby się, że napisanie interesującej pracy traktującej o wycinku tamtej rzeczywistości powinno być prostym zadaniem. „Patriotyzm wojskowy” pokazuje, że nie zawsze tak bywa.

W najnowszej historii Polski tematyka „ziem odzyskanych” – lub „pozyskanych”, jak wolą niektórzy – nadal przypomina otwartą ranę. Już teraz wiadomo, że dyskusja o wydarzeniach 1944/45 roku nie wygaśnie wraz ze śmiercią naocznych świadków, a starzy adwersarze zyskali już następców w postaci licznych historyków i entuzjastów badania przeszłości. Co w tej sytuacji może zmienić jedna, nawet najlepsza książka? To już zależy od tego, czego w niej szukamy.

Termin „czarna kawaleria” można zrozumieć przynajmniej dwojako. Najsłynniejszymi jednostkami noszącymi to miano byli „Buffalo Soldiers”, czarnoskórzy kawalerzyści 10. pułku utworzonego w 1866 roku. Polskim Czytelnikom kojarzy się jednak zapewne z czarnymi kurtkami noszonymi przez żołnierzy z 10. Brygady Kawalerii generała (w 1939 pułkownika) Maczka, o których to losach mówi niniejsza książka.

Wojna nie ma w sobie nic z rycerskiej, honorowej rywalizacji. To brudna gra, gdzie każda z walczących stron zrobi wszystko, by zmylić przeciwnika. Niektóre podstępy, jak wystawianie hełmu na kiju, by wrogi snajper zdradził swą pozycję, są proste i mało czasochłonne. Kiedy jednak garstka żołnierzy ma udawać całą dywizję, potrzeba o wiele dłuższych przygotowań, szkoleń i specjalistycznego sprzętu. A co najważniejsze, nikt nie może się o tym dowiedzieć.

Najmniej znaną częścią II wojny światowej są działania wywiadów. Rozlokowani przed lub podczas niej agenci pełnili cichą służbę przez wiele lat po jej zakończeniu, co przyczyniło się do jeszcze ściślejszego utajnienia wielu dokumentów, potrzebnych historykom do napisania pełnej i obiektywnej historii II wojny światowej. Ta zasłona milczenia podnosi się wraz z upływem czasu, co inspiruje wielu pisarzy do próby zanalizowania roli wywiadów w tym strasznym konflikcie.

Sven Hassel to, zaraz obok “Leona Kesslera”, jeden z najbardziej znanych w Polsce autorów książek pseudohistorycznych opowiadających o II wojnie światowej. Część naszych Czytelników kojarzy zapewne film „Karna kompania”, zrealizowany na podstawie jednej z jego książek. Tym razem autor przenosi nas do Włoch, gdzie członkowie Pułku Pancernego Służby Specjalnej walczą desperacko o utrzymanie Linii Gustawa.

Większość polskich Czytelników doskonale zna książki spod znaku Leona Kesslera. Fikcyjny batalion szturmowy SS Wotan nie raz przyciągał ich uwagę brawurowymi wyczynami. Przerzucany z miejsca na miejsce przez autora serii, Charlesa Whitinga, wziął udział w prawie każdej dużej operacji II wojny światowej. Czasem rolę protagonistów przejmuje inna jednostka, grupa szturmowa SS Edelweiss. Niezależnie od nazewnictwa, każda z książek dostarcza sporej dawki emocji i rozrywki.

Historia, jak każda nauka, idzie pod względem technicznym do przodu. Czyste słowo, zapisane na kartach książek coraz częściej jest uzupełniane przez film lub nagrania audio. W niektórych wypadkach samo nagranie ma przekazywać widzowi niezbędną wiedzę w zastępstwie książki. Seria „Fakty i Mity” miała w zamyśle pełnić właśnie taką funkcję, dostarczając zainteresowanym niezbędnej wiedzy z zakresu II wojny światowej. Zamysł ten wprowadzono jednak w życie w bardzo zły sposób.

Wojna od stuleci jest domeną mężczyzn. To oni wyruszają z domów na pola bitew, by wracać z nich „z tarczą lub na tarczy”. Czasem jednak potrzeby armii są tak znaczne, że wojskowi muszą sięgać po kobiety i rzucać je na pierwszą linię frontu, by pełniły funkcje zarezerwowane uprzednio dla ich ojców, mężów i braci. Tak postąpił Stalin, uzupełniając szeregi Armii Czerwonej tysiącami kobiet, mających uratować ZSRR przed klęską. Ta decyzja zmieniła radzieckie kobiety na nadchodzące dziesięciolecia.

O działaniach polskiej 1. DPanc napisano już dużo, być może bardzo dużo. Czas bezustannie pozbawia nas obecności żyjących świadków, co nieuchronnie zubaża powstające publikacje. Mimo to, Jacek Kutzner i Juliusz S. Tym zdecydowali się na ponowne poruszenie tego, znanego przecież wielu historykom, tematu. Dzięki ich wytężonej pracy i żelaznej konsekwencji w tworzeniu kolejnych rozdziałów omawianej książki, powstała intrygująca i wciągająca lektura.

O formacjach takich jak Local Defence Volunteers czy Home Guard słyszało już wielu, mało kto jednak wie, że w tworzeniu oddziałów ochotniczych wyprzedziła brytyjski rząd pewna energiczna arystokratka.

Niektóre postacie historyczne wywołują więcej kontrowersji niż inne. Do tej grupy z pewnością można zaliczyć dwóch dwudziestowiecznych dyktatorów – Adolfa Hitlera i Józefa Stalina. Oboje wywarli wpływ na życie milionów ludzi, a skutki ich decyzji ciągnąć się będą przez wiele dziesięcioleci. Nic więc dziwnego, że na ich temat powstało wiele rozmaitych publikacji, od gazetowych wzmianek po opasłe tomiska. Maser usiłuje dokonać pewnej selekcji powstałych przez lata tez i, jeśli to możliwe, obalić kłamliwe lub mylne stwierdzenia.

Tej nocy nikt nie był bezpieczny, niezależnie od funkcji czy wieku, każdego mogli wziąć za dywersanta lub część nieprzyjacielskiego patrolu. Swoją porcję kul dostały także zwierzęta, w tym pasące się krowy. Głównym przeciwnikiem gwardzistów obsadzających zapory stali się strażacy i policjanci pędzący na pomoc płonącemu Londynowi. Home Guard solidnie zapracowała tej nocy na miano jedynej armii w historii, która zabiła więcej własnych obywateli niż nieprzyjaciół.

Choć tytuł sugeruje objęcie całości zagadnienia, w istocie praca mówi przede wszystkim o losach Górnoślązaków, a Goralenvolk, Kaszubi czy mieszkańcy Pomorza są tu przede wszystkim tłem, mającym służyć porównywaniu niemieckiej polityki na różnych obszarach Rzeczpospolitej wcielonych do Rzeszy.

Z materialnego punktu widzenia broń palna to bardzo proste urządzenie. Metal, drewno, może czasem niewielka ilość tworzyw sztucznych. Zadanie, jakie ma to urządzenie wypełniać, jest znane i niezmienne od lat: wyrzucić z lufy niewielki obiekt z dużą prędkością.

Te drobne niedomagania nie wpływają jednak znacząco na ocenę pracy jako takiej. „Jednostka specjalna Brandenburg” pozwala Czytelnikowi spojrzeć na działania zbrojne podczas drugiej wojny światowej z interesującej perspektywy. Co ciekawe, opisy niektórych działań są znakomitym uzupełnieniem relacji zawartych w innych pracach, choćby w „Reporterze Diabła” Georga Schmidta-Scheedera. Choć nie jest to lekka książka, warto spakować ją do plecaka.

Zagadnienie stosunku Kościoła rzymskokatolickiego do dwudziestowiecznych systemów totalitarnych jest problemem wciągającym wielu badaczy. Najgorętsze dyskusje toczą się zawsze wokół kwestii żydowskiej. Besier patrzy jednak na to zagadnienie z innej perspektywy, koncentrując się na kontaktach pomiędzy Watykanem a III Rzeszą jako dwóch państw opartych na zasadach autorytaryzmu, dołączając przy okazji inne wątki.

Desant morski to jedna z najtrudniejszych operacji przeprowadzanych podczas wojny. Atakujący są doskonale widoczni na powierzchni morza, a żołnierze muszą docierać na brzeg stłoczeni w pojazdach desantowych. Obrońca z kolei dysponuje przewagą terenu i kamuflażu. Zadanie nacierającego jest jeszcze cięższe, jeśli atakowany spodziewa się napaści i ma dość czasu na przygotowania. Mimo to, w pewnych okolicznościach dowódcy podejmują to wielkie ryzyko w nadziei na decydujący sukces. Tak stało się 6 czerwca 1944 roku w Normandii.

Pasjonaci zajmujący się działaniami wojsk pancernych w drugiej wojnie światowej na ogół skupiają się na maszynach, które rozstrzygały los wielu bitew – czołgach. Niewielu natomiast pamięta o wozach, bez których żadne natarcie pancerne nie mogłoby dojść do skutku. Są to pojazdy trzymające się zazwyczaj na uboczu, nie prezentujące się okazale, ale każdy członek załogi uszkodzonego czołgu niecierpliwie wypatruje ich sylwetki.

22 czerwca 1940 roku Francja podpisała zawieszenie broni. Jedynym nieokupowanym państwem w Europie Zachodniej, toczącym walkę z Hitlerem, została Wielka Brytania. Miało to duże znaczenie z politycznego punktu widzenia, lecz militarnie Anglia była prawie bezbronna.

Działaniom piechoty w pierwszej połowie drugiej wojny światowej często towarzyszył huk różnego rodzaju lekkich lufowych broni przeciwpancernych, przenoszonych i obsługiwanych przez żołnierzy piechoty. Według przedwojennych założeń przyjętych w wielu armiach to na nich miał spoczywać główny ciężar osłony piechoty przed siłami pancernymi przeciwnika. Jednak już po roku wojny okazało się, że większość z nich jako broń przeciwczołgowa jest właściwie bezużyteczna. Konstruktorzy głowili się nad stworzeniem nowych broni, a żołnierze szukali nowych zastosowań do znajdujących się w ich rękach Panzerbüchse, Boysów i innych podobnych konstrukcji.

W historii jest wielu wodzów, którzy mogą się poszczycić wielkimi zwycięstwami nad swymi nieprzyjaciółmi. Niewielu jednak dokonało sztuki znacznie trudniejszej – pokonania swych własnych wojsk bez buntu czy wojny domowej. Jednym z nich był Adolf Hitler, a jego „przeciwnikiem” stała się Kriegsmarine.

Pierwsza wojna światowa udzieliła wielu pożytecznych lekcji oficerom niemieckich sił zbrojnych. Jedną z nich była konieczność uzyskania panowania w powietrzu, niezbędnego do ukrycia ruchów sił własnych, ochrony ich przed atakami z góry, jak i bombardowania nieprzyjacielskich linii i składów zaopatrzeniowych.

Każda z osób interesujących się historią II wojny światowej prędzej czy później natrafi na pojęcie Wunderwaffe, czyli „cudownej broni”. O ile przetłumaczenie tego terminu jest banalnie łatwe, to określenie treści, jaka się za nim kryje, już nie. Jasny jest cel tworzenia konkretnych konstrukcji, a także przyczyny ich sukcesu lub porażki, jednak ich zaliczenie do grupy „cudownych” jest nad wyraz uznaniowe.