Zwykle entuzjastycznie podchodzę do każdej recenzowanej książki. Jednak gdy sięgnąłem po tę, miałem mieszane myśli. Szumny tytuł wobec mizernych rozmiarów i objętości musiał ostudzić czytelniczy zapał i wzmóc surowy, recenzencki instynkt. Przez całą lekturę starałem się odrzucić wszelkie uprzedzenia odnośnie „kompleksowych”, a niezbyt obszernych publikacji anglosaskich historyków, niestety sama publikacja mi na to nie pozwoliła.

Mija 70. rocznica zdradzieckiej napaści Związku Sowieckiego na II Rzeczpospolitą, kładącej kres wszelkim nadziejom Polaków na skuteczną obronę niepodległości zagrożonej hitlerowskim najazdem. Symboliczny cios zadany w plecy polskiego żołnierza wywołał traumę, która trwałe wpisała się w narodową pamięć, mimo 45-letniej „amnezji” PRL. Dziś, gdy na nowo odkrywamy tragiczną historię relacji polsko-radzieckich, żądamy rozliczenia wyrządzonych nam krzywd.

Głupio tak zaczynać recenzję od stwierdzenia, że mamy do czynienia z książką dziwną, ale... Mamy do czynienia z książką dziwną. W pewnym sensie z dwiema książkami wymieszanymi naprzemiennie w jednej oprawie. Pierwsza „książka” to reportaż autora z jego podróży po północnej Afryce.

Siedemdziesiąta rocznica wybuchu II wojny światowej w oczywisty sposób wiąże się z wypuszczeniem na rynki wydawnicze książek poświęconych największemu konfliktowi zbrojnemu w historii. Trudno się temu dziwić, zresztą nie ma w tym nic nagannego – wręcz przeciwnie, jest to najlepszy możliwy pretekst do szerzenia wiedzy o tej wojnie. Do wydawnictw, które postanowiły zdyskontować jubileusz, dołączył warszawski W.A.B., wydając niewielką książeczkę autorstwa znanego naszym Czytelnikom Richarda J. Overy'ego.

Tak jakoś z przyczyn niezależnych wynikło, że książka, która w księgarniach znalazła się na rocznicę zakończenia II wojny światowej, u nas pojawia się bliżej rocznicy zakończenia kampanii wrześniowej. Berlin 1945 trafił bowiem w moje ręce bardzo późno, warto jednak było czekać na kawał tak świetnej literatury faktu.

Obchodzimy w tym roku siedemdziesiątą rocznicę wybuchu drugiej wojny światowej. Jest to świetna okazja dla wydawców, aby korzystając z większego zainteresowania ludzi tym tematem, wydać i rozreklamować nowe książki o tej tematyce lub przypomnieć czytelnikom pozycje starsze, które nie straciły na aktualności. Trudno zresztą mówić o utracie aktualności w przypadku książek, które opisują wydarzenia sprzed sześćdziesięciu lat, jednak nie jest to niemożliwe. Wszak badania ciągle trwają, nowe dokumenty wychodzą na jaw, a historia największego konfliktu w historii świata ciągle nie jest do końca poznana.

Widzimy tytuł i właściwie wiemy już wszystko o książce. Z małym uzupełnieniem, że nie chodzi o cały okres światowego konfliktu od jego początku we wrześniu 1939 roku do maja roku 1945, ale jedynie o ten najwcześniejszy jego fragment – wojnę obronną Polski jesienią 1939 roku i okres zaraz po niej, kiedy niemieckie siły zbrojne były zarządca okupowanego terytorium.

Bałkany od wieków pozostają jednym z najbardziej niestabilnych i zapalnych rejonów świata. W Europie chyba nie mają sobie równych. W ciągu kolejnych lat dochodziło tam do zjednoczeń i podziałów, jedne państwa upadały, a na ich miejscu pojawiały się kolejne. Działo się tak właściwie od początku, jak tylko pojawiło się tam pierwsze zorganizowane formy państwowości, a wynikało to ze szczególnego położenia tego regionu, przez który przebiegała granica Wschodniego i Zachodniego Cesarstwa Rzymskiego.

Książka o historii Dywizji Pancernej SS „Hitlerjugend” jest przedrukiem jej oryginalnej angielskiej wersji. Pozycja, podobnie jak inne z tej serii, jest pięknie wydana, z mnóstwem bardzo ciekawych i świetnie dobranych zdjęć oraz mapek dopasowanych do treści danego podrozdziału, a nawet strony.

Dzisiaj wszyscy wiemy, czym był komunizm, czy właściwie realny socjalizm, i jakim państwem był Związek Radziecki. Nie trzeba chyba nikomu przypominać wszystkich zbrodni i niegodziwości, jakich dopuściły się w imię światowej rewolucji przywódcy tego państwa. Jednak nie zawsze i nie wszędzie tak było. O ile my mieliśmy to nieszczęście, że z ZSRR mieliśmy bezpośrednią styczność, co na kilkadziesiąt lat zadecydowało o losach naszego państwa, o tyle na zachodzie, a szczególnie w Stanach Zjednoczonych, sytuacja była zupełnie inna. Zwłaszcza w okresie lat trzydziestych i czterdziestych, kiedy to socjalizm jawił się jako nowy, wspaniały ustrój, a ZSRR stał się jednym z głównych zwycięzców nad niemieckim nazizmem.