Wydawnictwo Rytm, które specjalizuje się w publikacjach poświęconych historii Polski, wydało ostatnimi czasy książkę niezwykłą, ciekawą, a nawet zaskakującą. Mowa o pozycji „Konflikt sowiecko-japoński nad rzeką Chałchin-Goł w 1939 roku. Meldunek-Sprawozdanie komkora Gieorgija Konstantinowicza Żukowa”. Wstęp napisał Czesław K. Grzelak.

Francuski reporter Jean Rolin w najnowszym zbiorze reportaży opisuje „obrzeża historii”. Przygląda się temu, co pozostało po wydarzeniach historycznych. „To” nie mówi ludzkim głosem, za to wściekle skowycze lub żałośnie skamle. Stoi na czterech łapach na pasie ziemi niczyjej, pomiędzy światem służby człowiekowi, trwaniem na straży jego domostwa, przy nodze karmiciela i opiekuna, a światem prawa silniejszego, powrotu do dzikości i związanej z tym niepewności jutra. Jean Rolin pochylił się w swym zbiorze nad losem futrzanych wyrzutków. Stworzenia te, zepchnięte na margines psiego świata, występują wszędzie, gdzie miejsce miały tragiczne wydarzenia będące skutkiem rewolucji, wojen, zrywów i przełomów.

Ze względu na kontrowersje, jakie wzbudziła najnowsza książka Jana Grossa, i wynikłe wokół niej ożywione, często ostre dyskusje, zdecydowaliśmy się na publikację dwóch niezależnych recenzji "Złotych żniw". Autorzy pracowali samodzielnie, nie kontaktując się ze sobą ani w trakcie lektury, ani w trakcie tworzenia recenzji. Nie należy wobec tego uznawać jednej z recenzji za polemikę z drugą. Są to po prostu dwa niezależne od siebie punkty widzenia na tę samą sprawę, uznaliśmy bowiem, że uczciwość wobec naszych Czytelników wymaga takiego właśnie podejścia do tej książki.

W najnowszej historii Polski tematyka „ziem odzyskanych” – lub „pozyskanych”, jak wolą niektórzy – nadal przypomina otwartą ranę. Już teraz wiadomo, że dyskusja o wydarzeniach 1944/45 roku nie wygaśnie wraz ze śmiercią naocznych świadków, a starzy adwersarze zyskali już następców w postaci licznych historyków i entuzjastów badania przeszłości. Co w tej sytuacji może zmienić jedna, nawet najlepsza książka? To już zależy od tego, czego w niej szukamy.

Jest styczeń roku 1942. Fabuła przenosi nas na pokład beznadziejnie przestarzałego niszczyciela USS Walker, który wraz z kilkoma innymi okrętami, między innymi bliźniaczym Mahanem stara się umknąć przed daleko potężniejszą flotyllą japońską z krążownikiem liniowym Amagi na czele. Dowódca Walkera, Matthew Reddy, wprowadza niszczyciel w burzę, licząc na to, że tam zdoła się skryć i uciec przed nieprzyjacielem. Ucieknie, a jakże. Ucieknie – mimo woli, rzecz jasna – aż do innego świata.

„Sztuka politycznego morderstwa…” jest reportażem opowiadającym o historii śledztwa, jakie toczyło się na przełomie XX i XXI wieku w Gwatemali w związku z zabójstwem walczącego o prawa człowieka i rozliczenie się z minioną dyktaturą biskupa Juana Gerardiego. Pracująca pod jego przewodnictwem komisja opublikowała raport ze zbrodni popełnionych przez wojskową juntę, która w imię walki z zagrożeniem komunistycznym wymordowała dwieście tysięcy ludzi. Po opublikowaniu raportu biskupa zamordowano i rozpoczęło się śledztwo. Ze względu na skomplikowane stosunki wewnętrzne, ciągle silną pozycję wojskowych, słabość wymiaru sprawiedliwości i polityczne układy dotarcie do prawdy i ukaranie winnych było bardzo trudne.

Kopuła na Skale i meczet Al-Aksa, jedne z najświętszych miejsc dla muzułmanów, zostają podpalone przez żydowskich ekstremistów. W Egipcie dochodzi do przewrotu i przetasowania na najwyższych stanowiskach w państwie, władzę przejmuje dowództwo wojska. Kraje islamskie widzą swoją szansę, wydarzenia te stają się bodźcem do podjęcia działań. Izrael staje w obliczu ogromnego zagrożenia.

Wszystkie wydawane przez Finnę prace autorstwa Morisona są świetne i jedyne w swoim rodzaju. Jest to autor, którego publikacje zaliczają się do tej niewielkiej kategorii klasyków gatunku, które po prostu trzeba posiadać. Morison wyznaczył pewien poziom pisania tego typu opracowań, do którego autorzy zajmujący się prezentacją wojen na morzu powinni zmierzać. Obok tekstu moją uwagę przyciągają mapki sytuacyjne odnoszące się do każdej opisywanej operacji lub potyczki. To wielki plus tej książki.

Niestety biografia Melvina, świetnie opisując Mansteina-żołnierza, zawodzi, gdy Czytelnik chciałby lepiej poznać Mansteina-człowieka. Być może po trosze wynika to z faktu, że informacje na temat jego charakteru i życia osobistego łatwo giną w pedantycznym opisie wojskowej kariery. Wielka szkoda, gdyż jak przyznaje sam autor, „życie Mansteina było naznaczone sprzecznością i paradoksem”. Jak to bowiem możliwe, że człowiek uchodzący za uosobienie stereotypowego „zimnego pruskiego generała” potrafił zaskarbić sobie tak silne przywiązanie podwładnych, a zarazem być tak czułym mężem i ojcem?

Czy jest ktoś, kto nie pamięta „Człowieka z żelaza” Andrzeja Wajdy, kto nie pamięta pierwszych odcinków kultowego serialu „Dom” i perypetii braci Talarów, którzy odbudowują zniszczoną stolicę, a jeden z braci jest przodownikiem pracy socjalistycznej i zbiera pochwały oraz odznaczenia, a zarazem okazuje się być kompletnym nieudacznikiem jeśli chodzi o kierowanie budową?