"Okopowe requiem" - Ivan Cassagnau

Ivan Cassagnau urodził się w 1890 roku, zmarł w 1966. Był żołnierzem francuskiej artylerii, brał udział w walkach w Wogezach. W 1916 roku został ranny pod Verdun. W latach 1914-1916 prowadził dziennik, który po latach ukazał się drukiem.

Do książki tej podszedłem z trochę specyficznym nastawieniem. W końcu dziwnie czyta się cudze pamiętniki, opisujące prywatne przeżycia, przemyślenia. Tym bardziej ciężko jest czytać o refleksjach kogoś, kto codziennie walczy o przeżycie. Całość dopełniał fakt, że jest to dziennik opisujący wydarzenia z pierwszej wojny światowej, którą traktuje się wręcz po macoszemu. Będąc w cieniu konfliktu z lat 1939-45, często jest zapominana, pomijana. A przecież w niej też ginęły miliony ludzi.

Autor pamiętnika - Ivan Cassagnau - był francuskim żołnierzem. Los chciał, że musiał opuścić rodzinne strony i rzucić się w wir wojny. Odjeżdżając, miał nadzieję, że walki nie potrwają długo i zakończą się rychłym zwycięstwem Francji. Lecz kolejne dni odkrywają przed nim brutalną prawdę - Niemcy nie poddadzą się szybko. Jako jeden z wielu tysięcy żołnierzy musi walczyć z najeźdźcą, nie szczędząc przy tym potu i krwi.

Książka zaczyna się całkiem interesująco. Przedmowa, napisana przez wnuka autora, w bardzo dobry sposób obrazuje czytelnikowi historię Francji, która w przeciągu niespełna stu lat trzykrotnie musiała walczyć z Niemcami. Później jest jednak nieco słabiej. Ale czego możemy się spodziewać po opisywaniu walk podczas wojny pozycyjnej? Spektakularnych akcji i nie wiadomo jakich aktów odwagi tu nie znajdziemy.

Cassagnau precyzyjnie kreśli obraz życia żołnierza służącego pod trójkolorową flagą. Swoje doświadczenia opisuje nie pomijając żadnych szczegółów. Znajdziemy tu rozbudowany opis, jak dzień po dniu wyglądała jego walka o przetrwanie. Ale jego relacja nie kończy się jedynie na charakterystyce siedzenia w okopach. Odkryjemy tu prawdziwy obraz życia żołnierza, na który (wbrew przekonaniu niektórych) składa się nie tylko strzelanie do wszystkiego, co się rusza. W dzienniku natrafimy również na wspomnienia z tak prozaicznych codziennych czynności, jak gotowanie obiadu czy łapanie żab, które swój żywot zakończą w żołądkach Francuzów.

Lecz wojna w "Okopowym requiem" to nie beztroskie troszczenie się o to, co włożyć do garnka. To przede wszystkim bezwzględna walka o przeżycie. Cassagnau początkowo patrzy z niedowierzaniem na okrucieństwa wojny, z czasem jednak przybiera wobec nich obojętny stosunek, nie szczędząc przy tym w dzienniku wręcz masakrycznych szczegółów. Fakt, że musi grzebać swoich kolegów, nie robi na nim najmniejszego wrażenia. Wojna w sposób niemalże destrukcyjny działa na jego człowieczeństwo, zanikają w nim ludzkie odruchy...

Po przeczytaniu dziennika Cassagnau sam nie wiedziałem, co o nim myśleć. Czyta się go lekko, w ciągu dwóch godzin można pochłonąć całą książkę. Jednocześnie pozna się wiele terminów wojskowych i faktów z walk na froncie zachodnim w czasie pierwszej wojny światowej. Zwykły czytelnik będzie zapewne narzekał, że nie tego się spodziewał po tej książce - oczekiwał wartkiej akcji, a znalazł opis życia żołnierzy, którzy nie dokonali żadnych heroicznych czynów. Jednak dla osób interesujących się historią jest to doskonałe świadectwo z lat 1914-16, charakterystyka żołnierskiego życia i źródło wiedzy o czasach, o których tak mało nas uczą. Dlatego polecam tę książkę wszystkim, którzy chcą poznać doświadczenia uczestników pierwszej wojny światowej.