Nazwą "Bitwa na lodzie" bardzo często określa się bitwę na jeziorze Pejpus, która miała miejsce 5 kwietnia 1242. Była to jedna z największych klęsk Kawalerów Mieczowych, której znaczenie można porównać z bitwą pod Grunwaldem (1410, gdyby ktoś nie pamiętał ;)). Skutecznie zatrzymała dalsze podboje zachodniego rycerstwa, skierowane głównie przeciwko prawosławnemu Nowogrodowi i innym państewkom ruskim.
Jesienią 1240 roku, Kawalerowie Mieczowi, chcąc wykorzystać słabość Republik Nowogrodzkiej spowodowanej mongolskimi i szwedzkimi najazdami, rozpoczęli oblężenie Pskowa, Izborska i Koporii. W obliczu zagrożenie, mieszkańcy Nowogrodu wezwali z Perejesławia księcia Aleksandra Newskiego. Jego talent taktyczny i doskonałe umiejętności pozwoliły mu w następnym roku zmusić przeciwnika do odstąpienia od obleganych miast. Książę jednak wiedział, że wojnę może zakończyć jedynie zadając wrogowi potężny cios w walnej bitwie. Doszło do niej w kwietniu następnego roku, na zamarzniętym jeziorze Pejpus.
Aleksander Newski (kadr z filmu Eisensteina)
Siły zakonne w liczbie około 10.000 dowodzone były przez księcia-biskupa Dorpatu Hermana I z rodu Boxhoveden. Stawiło mu czoło 15 tysięcy ludzi pod dowództwem Aleksandra Newskiego. Rusini wiedzieli, że przewaga jest po stronie przeciwnika, jednak w obronie niepodległości gotowi byli walczyć do samego końca. Bitwa rozpoczęła się wcześnie rano śmiałym atakiem rycerzy-zakonników. Ciężko uzbrojeni i bardziej liczni, weszli jak w masło między szyki Nowogrodzian. Aleksander, widząc że szala zwycięstwa przechyla się na stronę Kawalerów Mieczowych, wysłał do boju oddziały łuczników.
Rycerz zakonny ginący w lodowatych wodach jeziora
Po kilku salwach, rozkazał odwrót piechocie, a jednocześnie wydał rozkaz ataku oddziałom lekkiej kawalerii, uzbrojonej przede wszystkim w długie lance. Posunięcie to okazało się strzałem w dziesiątkę.
Rycerze Hermana I zaczęli się wycofywać. Wybuchł jednocześnie między nimi chaos; zaczęli się bezradnie tłoczyć, co okazało się zgubne w skutkach. Pod ciężarem rycerstwa zaczął pękać lód na jeziorze. Wśród Kawalerów szerzyć zaczęła się panika, co jeszcze bardziej pogorszyło ich sytuację. Większość z nich utonęła, przy życiu pozostał jedynie dowódca, kilku biskupów i niewielki oddział rycerzy.
św. Aleksander Newski (kanonizowany w 1547)
Bitwa na jeziorze Pejpus miała ogromne znaczenie w historii Republiki Nowogrodzkiej i innych ziem ruskich. Klęska Zakonu definitywnie powstrzymała jego dalsze podboje, uniemożliwiła zdobycie znaczących twierdz, takich jak Psków czy Koporie i obroniła niepodległość Rusinów przez Kawalerami Mieczowymi, którzy już nigdy nie odważyli się spróbować zająć ziem na wschodzie.
