Faszyzm a stalinizm

1. Ideologia - stworzenie silnego scentralizowanego i rządzącego przez jedną elitę (rasa aryjska państwa). Państwo to miało rozszerzyć granicę i zdobyć przestrzeń życiową dla swoich obywateli
2. Na czele państwa stanął dyktator (Niemcy - Hitler; Włochy - Benito Mussolini). W swoich rękach skupiali rożne funkcje i ministerstwa, wystąpił kult wodza
3. Jedynie działająca partia to NSDAP w Niemczech bądź Narodowa Partia Faszystowska we Włoszech, opozycję likwidowano


4. Zachowano pozory parlamentaryzmu, jednak o wszystkim decydował dyktator i powoływana przez niego Wielka Rada Faszystowska. Parlament wybierany był z jednej listy wyborczej
5. Uchwalono ustawy i kolektywy, które regulowały życie w państwie, zawieszono prawa obywatelskie
6. Panował ściśle rozbudowany system propagandy
7. Ogromny wpływ władzy na wychowanie młodzieży, tworzenie jednolitych ugrupowań młodzieżowych o charakterze paramilitarnym
8. Życie kulturalne było podporządkowane partii. Nastąpił rozwój tzw. kultury masowej. Na usługach państwa działały środki masowego przekazu, formowano historię, palono książki, które były sprzeczne z ówczesną ideologią, od obywatela wymagano absolutnego posłuszeństwa.
9. Odrzucenie religii lub podporządkowanie jej władzy totalitarnej. We Włoszech został zawarty konkordat państwa z Kościołem
10. Powstanie państwa policyjnego - działalność tajnej policji (gestapo), powstają bojówki SS i S.A. "Czarne koszule" likwidują przeciwników władzy. Budowane są obozy koncentracyjne
11. Autorytet wodza podtrzymywany był stwierdzeniem, iż Niemcy żyją w poczuciu zagrożenia ze strony narodu żydowskiego i komunistów. Miało to usprawiedliwić aresztowania oraz tzw. ustawy o ochronie krwi niemieckiej. W 1935 roku była przeprowadzona ogólna nagonka na Żydów. W roku 1938 - tzw. noc kryształowa
12. Zwiększanie armii, podporządkowanie kadry dowódczej władzy oraz rozbudowa przemysłu zbrojeniowego
13. Gospodarka wolnorynkowa, zachowanie własności prywatnych, prywatna własność ziemi
14. Ograniczanie bezrobocia przez organizację robót publicznych, zatrudnienie ludności w przemyśle ciężkim, powoływanie rekrutów do armii
15. Powszechny dostęp do szkolnictwa, programy w szkołach były przesiąknięte faszystowską ideologią
16. Łamanie postanowień traktatu wersalskiego, dążenie do rozszerzenia tzw. przestrzeni życiowej, zawieranie układów międzynarodowych, np. oś Berlin-Rzym-Tokio, udział w wojnie w Hiszpanii


Stalinizm (ZSRR)


1. Ideologia - walka rewolucyjna klas, która miała doprowadzić do powstania państwa robotniczo-chłopskiego, dążenie do światowej rewolucji i stworzenie światowej republiki rad, jako państwa doskonale działającego
2. Na czele państwa stał dyktator - Józef Stalin, którego władza była absolutna i nieograniczona, wystąpił kult wodza
3. Jedyne działająca partia to Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia Bolszewików. Opozycja została zlikwidowana
4. Możliwość działalności związków zawodowych, które wykonywały polecenie partii
5. Zachowane były pozory parlamentaryzmu, działała dwuizbowa Rada Najwyższa. Wybory były jednak fałszowane. Tworzenie jednej listy wyborczej
6. Formalnie obowiązywała konstytucja, jednak jej nie realizowano. Wprowadzono do kodeksu karnego zasady odpowiedzialności zbiorowej
7. Ściśle rozbudowany system propagandy
8. Wpływ władzy na wychowanie młodzieży. Tworzenie ugrupowań młodzieżowych będących na usługach władzy (Komsomoł - Komunistyczny Związek Młodzieży)
9. Życie kulturalne było podporządkowane partii. Nastąpił rozwój tzw. kultury masowej. Na usługach państwa działały środki masowego przekazu.
10. Odrzucenie religii, walka z cerkwią
11. Tworzenie państwa policyjnego, rozwinięta działalność służb wywiadowczych (NKWD), likwidowani są przeciwnicy władzy, budowa obozów pracy tzw. gułagów, ogólny terror w państwie
12. Ciągłe utrzymywanie obywateli w poczuciu strachu i zagrożenie piskiem ze strony "imperialistów"
13. Zwiększenie armii, podporządkowanie kadry dowódczej oraz rozbudowa przemysłu zbrojeniowego
14. Gospodarka upaństwowiona, scentralizowana, zniesienie własności prywatnej, realizacja kolejnych planów 5-letnich, przymusowa kolektywizacja
15. W oficjalnych sprawozdaniach statystycznych bezrobocie nie istniało, panowało tzw. bezrobocie ukryte, spowodowane niską wydajnością pracy
16. Łatwy dostęp do szkolnictwa. Programy w szkołach ściśle kontrolowane przez władze państwowe
17. Dążenie do odbudowy państwa w granicach z roku 1914 poparcie dla frontu ludowego w Hiszpanii, kontrola światowego ruchu komunistycznego