Polski galeon ''Smok''

Polska flota nigdy nie mogła pochwalić się flotą stojącą na najwyższym poziomie. Przyczyną takiego stanu było utracenie dostępu do morza już w XIV wieku. I mimo że Pomorze Gdańskie powróciło do Korony na mocy II pokoju toruńskiego (1466), marynarka była przez władców traktowana po macoszemu. Sytuacja zmieniła się za panowania ostatnich Jagiellonów, zwłaszcza dzięki energicznym działaniom Zygmunta II Augusta. Czynnikiem popychającym polskiego króla do szerszego zainteresowania się polityką morską było niewątpliwie zsekularyzowanie Zakonu Kawalerów Mieczowych (1561 r.).

Z okresu panowania Zygmunta Augusta pochodzi jedna z największych ówczesnych polskich jednostek pływających - galeon "Smok". Nie wiadomo jednak na pewno, czy taką nazwę nosił :) Nazwa ta została przyjęta ze względu na rzeźbę smoka na dziobnicy.

Nie zachował się model roboczy "Smoka", również jego dokumentacja jest niekompletna i zawiera wiele nieścisłości, co nie pozwala nam na dokładne odwzorowanie okrętu. Można jednak założyć, że okręt został zbudowany na styl wenecki, jako że projekt przedłożył Wenecjanin, Domenico Zaviazelo. Hipoteza ta jest bardzo prawdopodobna, co potwierdzają relacje XVI-wiecznych mieszkańców Elbląga, który uważali okręt za znacznie większy od tych, które znali. W polskiej flocie dominowały podówczas statki 200-łasztowe, galeony weneckie miały prawie dwukrotnie większą nośność. Najprawdopodobniej była to jednostka o dwóch pokładach bateryjnych, nie licząc górnego.

Do budowy "Smoka" użyto głównie drewna dębowego (szkielet), klonowego oraz sosnowego (poszycie). Burty pokryte były smołą. Dziób okrętu stanowiła rzeźba w kształcie głowy smoka. Warto zauważyć, że była to jedyna figura na okręcie. Kadług okrętu był pomalowany w bliżej nie znany sposób. "Smok" posiadał 4 maszty, nie wyklucza się jednak możliwości, że po 1577 r. odbudowano go w formie trójmasztowca.

Również uzbrojenie pozostaje zagadką. Przyjmuje się, że składały się na nie:
- artyleria główna, burtowa: 12 feldszlang 8- funtowych, 14 kwaterszlang 2,5-funtowych
- działa pościgowe, dziobowe: 2 notszlangi 16-funtowe
- działa rejtaredowe, rufowe: 2 kartauny 25-funtowe
- artyleria pokładowa, burtowa: 6 folgerzy 9-funtowych
- artyleria flankująca: 4 kwaterszlangi 2,5-funtowe, 8 folgerzy 1- i 2-funtowych.

Załoga okrętu liczyła ok. 350 ludzi, w tym 240 piechoty morskiej uzbrojonej w kownice, arkebuzy i muszkiety.